Bahaya Diabetes Di Kalangan Kanak-Kanak Malaysia — Apa Yang Ibu Bapa Perlu Tahu

Bydiabetes

Diabetes bukan lagi penyakit orang dewasa sahaja. Di Malaysia, semakin ramai kanak-kanak dan remaja didiagnosis dengan diabetes — sama ada Jenis 1 mahupun Jenis 2 yang semakin meningkat berikutan kadar obesiti kanak-kanak yang membimbangkan. Memahami tanda-tanda amaran, faktor risiko, dan strategi pengurusan adalah penting bagi setiap ibu bapa dan penjaga di Malaysia.

Situasi Diabetes Kanak-Kanak Di Malaysia

Malaysia menghadapi krisis obesiti kanak-kanak yang serius. Obesiti kanak-kanak mencapai paras tertinggi 14.8% pada 2019, dan unjuran daripada World Obesity Atlas 2024 menganggarkan bahawa menjelang 2035, kira-kira 65% daripada kanak-kanak Malaysia — sekitar 4.99 juta orang — akan mempunyai indeks jisim badan (BMI) yang tinggi. Dalam kalangan kanak-kanak ini, dianggarkan 3.6% berisiko menghidap hiperglisemia menjelang 2035.

Kajian kebangsaan secara konsisten menunjukkan bahawa gabungan lebihan berat badan dan obesiti dalam kalangan murid sekolah Malaysia adalah antara 27% hingga 31% — lebih tinggi dalam kalangan lelaki, kanak-kanak sekolah rendah, etnik India, dan kanak-kanak luar bandar yang semakin terjejas. Tahap aktiviti fizikal dalam kalangan murid sekolah juga rendah, memburukkan lagi risiko metabolik.

Pada peringkat kebangsaan, NHMS 2023 mendapati bahawa dalam kalangan orang dewasa muda berumur 18 hingga 29 tahun, sebanyak 84% yang menghidap diabetes langsung tidak menyedari keadaan mereka. Banyak kes ini berkemungkinan berpunca daripada disfungsi metabolik semasa zaman kanak-kanak yang tidak dikesan.

Dua Jenis Diabetes Pada Kanak-Kanak

Diabetes Jenis 1

Diabetes Jenis 1 adalah penyakit autoimun di mana sistem imun badan menyerang dan memusnahkan sel beta pankreas yang menghasilkan insulin. Ia bukan disebabkan oleh diet atau gaya hidup — ia boleh menyerang mana-mana kanak-kanak tanpa mengira berat badan atau tabiat pemakanan. Di Malaysia, kadar ketoasidosis diabetik (DKA) semasa diagnosis awal adalah jauh lebih tinggi berbanding negara-negara Eropah Utara, mencerminkan kesedaran awam yang rendah bahawa diabetes Jenis 1 adalah penyakit zaman kanak-kanak.

Diabetes Jenis 1 memerlukan terapi insulin seumur hidup dan tidak boleh dicegah atau dipulihkan. Pengurusan melibatkan suntikan insulin harian berganda atau pam insulin, pemantauan gula darah yang kerap, dan perancangan makan yang teliti.

Diabetes Jenis 2 Pada Kanak-Kanak

Diabetes Jenis 2 dalam kalangan kanak-kanak semakin biasa di Malaysia, didorong oleh wabak obesiti. Ia berbeza daripada diabetes Jenis 2 pada orang dewasa dalam cara yang penting dan berbahaya:

  • Perjalanan penyakit yang lebih agresif: Fungsi sel beta merosot lebih cepat pada kanak-kanak, bermakna mereka sering memerlukan insulin lebih awal selepas diagnosis.
  • Komplikasi lebih awal: Oleh kerana penyakit bermula lebih awal, kanak-kanak terdedah kepada gula darah tinggi selama bertahun-tahun lebih lama. Penyakit buah pinggang, kerosakan mata, kerosakan saraf, dan penyakit kardiovaskular boleh berkembang pada usia yang jauh lebih muda.
  • Akil baligh sebagai pencetus: Akil baligh dicirikan oleh rintangan insulin fisiologi. Pada kanak-kanak yang sudah berlebihan berat badan atau mempunyai kecenderungan genetik, ini boleh mencetuskan diabetes Jenis 2. Perempuan lebih berisiko semasa akil baligh.
  • Pilihan rawatan yang terhad: Lebih sedikit ubat-ubatan yang diluluskan untuk kanak-kanak berbanding orang dewasa, menjadikan pengurusan lebih mencabar.

Faktor Risiko — Siapa Yang Berisiko?

Untuk diabetes Jenis 1, faktor risiko utama adalah genetik dan persekitaran. Untuk Jenis 2, kebanyakan faktor risiko boleh diubah suai:

  • Obesiti dan lebihan berat badan: Faktor risiko tunggal yang paling kuat. Kajian menunjukkan 64.5% hingga 89.9% kanak-kanak dengan diabetes Jenis 2 adalah obes semasa diagnosis.
  • Sejarah keluarga: Kanak-kanak dengan ibu bapa atau adik-beradik yang menghidap diabetes Jenis 2 mempunyai risiko yang jauh lebih tinggi.
  • Etnik: Kanak-kanak Asia — termasuk Melayu, Cina, dan India Malaysia — mempunyai risiko metabolik yang lebih tinggi daripada yang ditunjukkan oleh BMI sahaja.
  • Kurang aktiviti fizikal: Tahap aktiviti fizikal yang rendah dalam kalangan murid sekolah Malaysia didokumentasikan dalam pelbagai kajian kebangsaan.
  • Diet tinggi gula dan karbohidrat: Budaya makanan Malaysia — teh tarik, Milo, sirap bandung, nasi lemak, roti canai — sangat berat ke arah pengambilan gula tinggi dan karbohidrat halus sejak kanak-kanak lagi.
  • Pendedahan dalam kandungan: Kanak-kanak yang dilahirkan daripada ibu dengan diabetes gestasi atau obesiti semasa mengandung mempunyai risiko disfungsi metabolik yang lebih tinggi.
  • Prediabetes: Kanak-kanak dengan prediabetes (glukosa berpuasa 5.6–6.9 mmol/L atau HbA1c 5.7–6.4%) berisiko tinggi untuk berkembang menjadi diabetes Jenis 2.

Tanda-Tanda Amaran Yang Ibu Bapa Tidak Boleh Abaikan

Simptom Jenis 1 biasanya muncul secara tiba-tiba dan teruk. Simptom Jenis 2 sering lebih halus dan berkembang secara beransur-ansur. Perhatikan tanda-tanda berikut:

  • Kerap kencing: Terutama ketara pada waktu malam — kanak-kanak yang sebelumnya telah dilatih tandas mungkin mula mengompol semula
  • Dahaga yang melampau: Meminum jumlah cecair yang luar biasa banyak tanpa rasa puas
  • Keletihan melampau: Keletihan luar biasa, kekurangan tenaga, sukar menumpukan perhatian di sekolah
  • Penglihatan kabur: Sukar melihat dengan jelas
  • Penurunan berat badan tanpa sebab: Lebih biasa pada Jenis 1 — badan memecah lemak dan otot untuk tenaga akibat kekurangan insulin
  • Luka lambat sembuh: Luka, kudis, atau jangkitan yang mengambil masa luar biasa lama untuk sembuh
  • Kawasan kulit gelap (Acanthosis nigricans): Tampalan gelap dan berbaldu di belakang leher, ketiak, atau selangkangan — tanda amaran utama rintangan insulin, biasa pada kanak-kanak berlebihan berat badan
  • Nafas berbau buah: Pada Jenis 1, ini boleh menunjukkan ketoasidosis diabetik (DKA) — kecemasan perubatan yang memerlukan rawatan hospital segera

Jika anak anda menunjukkan mana-mana tanda ini, bawa segera ke klinik atau hospital untuk ujian gula darah. DKA dalam diabetes Jenis 1 boleh mengancam nyawa jika tidak dirawat dengan segera.

Pencegahan — Apa Yang Boleh Dilakukan Ibu Bapa

Untuk diabetes Jenis 2 — yang berkaitan rapat dengan gaya hidup — pencegahan adalah mungkin dan berkesan.

Kawalan diet

  • Kurangkan minuman manis — gantikan teh tarik, Milo, sirap, dan air berkarbonat dengan air kosong atau susu tanpa gula
  • Pilih karbohidrat kompleks — nasi perang, roti wholemeal, oat berbanding nasi putih dan roti putih
  • Penuhi separuh pinggan dengan sayur-sayuran pada setiap hidangan
  • Hadkan buah-buahan berkadar gula tinggi seperti durian, nangka, dan mangga kepada bahagian kecil
  • Kurangkan makanan goreng dan makanan segera
  • Elakkan memaksa anak menghabiskan makanan — ajar mereka mengenali isyarat lapar dan kenyang

Aktiviti fizikal

  • Kanak-kanak memerlukan sekurang-kurangnya 60 minit aktiviti fizikal sederhana hingga kuat setiap hari
  • Hadkan masa skrin kepada 2 jam sehari untuk kanak-kanak berumur 5 tahun ke atas
  • Galakkan permainan luar, sukan, bersepeda, dan berenang
  • Jadikan aktiviti fizikal sebagai rutin keluarga, bukan sekadar aktiviti sekolah

Saringan awal

Persatuan Diabetes Amerika mengesyorkan saringan untuk prediabetes dan diabetes Jenis 2 bermula pada akil baligh atau umur 10 tahun bagi kanak-kanak yang berlebihan berat badan atau obes dan mempunyai satu atau lebih faktor risiko tambahan. Ibu bapa Malaysia harus secara proaktif meminta ujian glukosa darah dan HbA1c semasa pemeriksaan kesihatan tahunan untuk kanak-kanak yang berlebihan berat badan, tanpa mengira simptom.

Pengurusan Diabetes Pada Kanak-Kanak

Diagnosis diabetes pada kanak-kanak memerlukan pasukan pelbagai disiplin — paediatrician, endokrinologis pediatrik, pakar diet, jururawat pendidik diabetes, dan psikologis. Prinsip pengurusan utama:

  • Jenis 1: Terapi insulin seumur hidup (suntikan atau pam), pemantauan gula darah yang kerap, pengiraan karbohidrat, dan pendidikan pengurusan hari sakit untuk ibu bapa dan penjaga
  • Jenis 2: Campur tangan gaya hidup sebagai rawatan barisan pertama. Metformin adalah ubat utama yang diluluskan untuk kanak-kanak. Insulin mungkin diperlukan jika gula darah sangat tinggi semasa diagnosis
  • Sokongan psikologi: Kebimbangan, kemurungan, dan tekanan diabetes adalah biasa pada kanak-kanak dengan diabetes dan mesti ditangani secara aktif
  • Pelan pengurusan di sekolah: Pelan penjagaan diabetes bertulis yang dikongsi dengan guru dan pentadbir sekolah adalah penting untuk keselamatan semasa waktu sekolah

Kesimpulan:

Diabetes pada kanak-kanak adalah krisis kesihatan awam yang sedang berkembang di Malaysia — dipicu oleh kadar obesiti yang meningkat, pengambilan gula yang tinggi, dan gaya hidup sedentari. Tetapi ia boleh dicegah, dikesan awal, dan diurus dengan berkesan dengan pengetahuan dan sokongan yang betul.

Sumber-sumber:

  1. Chua KY, et al. (2025). Prevalence of childhood overweight and obesity in Malaysia: a systematic review and meta-analysis. Clinical and Experimental Pediatrics. PMC11825116
  2. Institute for Public Health — National Health and Morbidity Survey (NHMS) 2023. Ministry of Health Malaysia.
  3. World Obesity Federation. World Obesity Atlas 2024.
  4. Journal of Clinical Research in Pediatric Endocrinology (2024). Predictors and Trends of DKA at Diagnosis of T1DM in Malaysian Children. jcrpe.org
  5. Khanam R, et al. (2024). Rising tide: The global surge of type 2 diabetes in children and adolescents. World Journal of Gastroenterology. PMC11099374
  6. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes 2024. diabetesjournals.org